-Almmuhus-
-Almmuhus-
OĐĐASAT– Suoma alimus­riekti lea čielgasit nannen sámi vuoigat­vuođaid

– Suoma alimus­riekti lea čielgasit nannen sámi vuoigat­vuođaid

-

-

Suoma alimusriekti lea vuođđolága bokte nannen sápmelaččaid rievtti bivdit iežaset ruovttujogain, ja UiT juridihkalaš vuosttašamanueansa Ánde Somby lohká dan leat prinsihpalaš dehálaš duopmun. 

Suoma alimusriekti hilggui buot áššáskuhttimiid Deanu luossabivdoáššis mas vihtta sápmelačča ledje iežaset váidán go bivde lobiheamet. 2017:s ásahuvvojedje ođđa bivdonjuolggadusat Deanučázádahkii Deanusoahpamuša bokte mat gáržžidit sápmelaččaid bivdovuoigatvuođaid. Vihtta sápmelačča eai doahttalan ođđa njuolggadusaid ja bivde luosaid lobiheamet Veahčajogas ja Ohcejogas. Johkavávttat eai fuomášan lobihis bivddu, ja danin váide luossabivdit iežaset.

Loga maid:
Sápme­laččaid bivdo­vuoigatvuođat bisuhuvvojit

Ášši jorai riektevuogádahkii, ja masá guovtti jagi maŋŋel vuite sápmelaččat Lappi gearretrievttis. Duomus bođii ovdan ahte sápmelaččain lea vuođđolága bokte nannejuvvon riekti bivdit iežaset ruovttujogain. Suoma alimusriekti čuovvola dan cealkámuša ja mannan gaskavahku hilggui buot áššáskuhttimiid.

Loga maid:
Vuite gearretrievttis, dál áigot alimusriektái

UiT juridihkalaš fakultehta vuosttašamanueansa Ánde Somby lohká Suoma alimusrievtti duomu leat hui dehálaš duopmun.

– Suoma alimusriekti lea čielgasit nannen sámi vuoigatvuođaid, nu ahte lea hirbmat váikkuheaddji duopmu mas lea stuorra prinsihpalaš árvu. Diet duopmu lea vuosttamuččat historjjálaš duopmu Suoma beale sápmelaččaide, go dat eai lea goassige ožžon doarjaga Suoma alimusrievttis. Dál dáhpáhuvai dat mii ii leat goassige ovdal dáhpáhuvvan, mii lea oalle stuorra dáhpáhus Suoma sámiide, ahte sin alimusriekti lea nannen sin vuoigatvuođaid. Dat duopmu manná dobbelii go Veahčajoga ja Ohcejoga, dat manná dobbelii go Deanu ja dobbelii guolástusvuoigatvuođaid. Dan dihte lea dat prinsihpalaš dehálaš mearrádus, dadjá  Ánde Somby.

Sámiid vuoigatvuođaid jahki

Maŋimuš jagis leat boahtán máŋga duomu Davviriikkain main leat čielggadan sámi vuoigatvuođaid Norgga, Ruoŧa ja Suoma alimusrivttiin.

– Alimusrievttit eai leat leamaš nu ustitlaččat sámiid gáibádusaid ektui ja dál lea leamaš jahki go Girjjás-duopmu bođii ja lei maiddái oalle erenomáš go Ruoŧa alimusriekti nie čielgasit doarjjui sámi vuoigatvuođaid ja geavahii álbmotrievtti gálduid go árvvoštalle. Sihke Sárevuomi ja Fovsena duomut Norgga alimusrievttis maid dorjo sámi vuoigatvuođaid, ja Norgga alimusriekti ii leat leamaš nu positiiva dat ge. Dál Suoma alimusriekti doarjjui sámi vuoigatvuođaid. Dát maŋimuš jahki lea dieđusge nanne vuoigatvuođadili oalle bures, dadjá Somby.

Son čujuha ahte go riikkaid alimus juridihkalaš institušuvnnat, nu go go alimusriekti lea, dat čájehit mo galgá dulkot rievtti ja das sáhttá vuordit ahte sámiid dilálašvuohta eanet njuolgá.

Jáhkká maŋŋonit proseassa čielggadit bivdonjuolggadusaid

Suoma eanan- ja meahccedoalloministeriija evttohii ovdal beassážiid gieldit luossabivddu ollásit Deanučázádagas boahtte geasi. Álggos ministeriija lei evttohan ahte bivdu livččii lobálaš oktiibuot guhtta jándora árbevirolaš bivdovugiiguin ovdalaš suoidnemánu beallemuttu.

– Suoma láhkaaddi galggai aiddo bidjat riikabeaivái Deanusoahpamušlága, go alimusriekti celkkii ahte Deanosoahpamuš lea Suoma vuođđolága vuostá, ja de ferte Suoma bealde maŋŋonit proseassain ja go Suoma bealde maŋŋona proseassa, de ii sáhte čađahuvvot Norggabealde. Dat dieđusge mearkkaša ahte dán jagi eai geargga ráhkadit ođđa Deanusoahpamuša, ahte besset gieldit olbmuid oaggumis. Mun navddán dan leat buorren, go olbmot gal leat jierbmát ja dihtet ahte fertejit várjalit joga. Jus eai beasa bivdit árbevirolaččat, de han dat máhttu vajálduvvá. Nu ahte lea hui dehálaš ahte olbmot besset veaháš bivdit, dadjá Somby.

Báikegoddeolbmot dego nággáris mánát

Son čujuha Deanusoahpamuššii, go eiseválddit meannudedje báikegoddeolbmuid dego livčče nággáris mánát geat eai ádde buoremusat alcceseaset ja bákkuin giddejedje johkabivddu.

–  Dan maid alimusriekti dál lea nannen lea ahte dat eai sáhte meannudit Deanugátte olbmuid dego nággáris mánnán ja bágget sin heaitit bivdimis. Deatnogátte olbmot gal leat rávisolbmot ja áddejit ja dihtet ahte ferte leat várrogas jogain. Dies lea implikašuvdna, ahte go leat ožžon vuoigatvuođaid nannejuvvot, de lea maid min ovddasvástádus nannejuvvon. Lea nu ahte mii šaddat ieža váldit ovddasvástádusa das galgá go mannat bures čázádagain, loahpaha Ánde Somby.

-Almmuhus-