-Almmuhus-
OĐĐASAT– Sáme­giella lea rašes dilis Guoládat­njárggas

– Sáme­giella lea rašes dilis Guoládat­njárggas

-

-

– Sámegiella lea rašes dilis Guoládatnjárggas. Sámegiela ii gullo šat beaivválaččat nu go ovdal. Dat leat muhtun oaivilat sámegiela harrái Guoládatnjárggas.

Mannan vahkus sámegielaid čalmmustahtte Giellavahku bokte viidát Sámis. Dan oktavuođas Ávvir lea háleštan Lujávrri sámegieloahpaheddjiiguin.

Lujávrri ámmátskuvla lea dat áidna oahppobáiki Guoládatnjárggas gos sámegiella lea oassin oahppoprográmmas. Alena Antonova bargá Lujávrri ámmátskuvlla sámegieloahpaheaddjin.

–  Dá leat min oahppogirjjit maid mii geavahit dáppe. 1991:s dat leat deaddilivvon. Ieža šaddat mii ge daid divustit. Ođđaseamos oahpponeavvu lea 1998:s. Muđui galgá iežas hutkáivuođa atnit, muitala oahpaheaddji.

Čájáhusgovva. 1990-logu oahpponeavvu. Govven: Sergey Gavrilov
Čájáhusgovva. 1990-logu oahpponeavvu. Govven: Sergey Gavrilov

Seamma oahppogirjjiid čájehit Lujávrri skuvllas.

– Juo, mii geavahit juste seamma girjjiid. Mis ii lea eará molssaeaktu, muitala Antonina Antonova. Oahpaheaddjiid mielas oahpponeavvuid dilli lea hui duođalaš ášši.

Ii leat geatnegas oassi

Antonina Antonova bargá goalmmát skuvlajagi Lujávrri skuvlla sámegieloahpaheaddjin. Sámegiela oahpaheapmi lea biddjon olggobeallái geatnegas oahppoprográmma.

SÁMEGIELOAHPAHEADDJI: – Njálmmálaš giella lea guovddážis, lohká Antonina Antonova.  Govven: Sergey Gavrilov
SÁMEGIELOAHPAHEADDJI: – Njálmmálaš giella lea guovddážis, lohká Antonina Antonova. Govven: Sergey Gavrilov

– Mun dál in máhte vástidit goas dat geavai, muhto dat ii leat buorren sámegieloahpaheapmái. Oainnat mánát lea olu diimmuid čohkkán skuvllas. Dasto mun das sámegielain. Dieđus dat váikkuha go dat lea olggobealde geatnegas skuvlaprográmma, muitala skuvlaoahpaheaddji Antonina Antonova.

Oktii vahkus son oaahpaha sámegiela skuvllas.

40 skuvladiimmu jahkái

Lujávrri ámmátskuvllas sámegiella lea geatnegas oassi oahpahusas earet eará boazodoallolinjjás.

– 1991 rájes lea min skuvllas sámegiella leamaš bákkolaš oassi, muitala Alena Antonova.

– 40 skuvladiimmu jahkái juolludit daid maŋimuš jagiid. Ovdal gal leat leamaš eanet diimmut dasa, lasiha Antonova. 

Oahppogirjjit leat deaddiluvvon 1990-ogus. Govas Lujávrri ámmátskuvlla sámegieloahpaheaddji Alena Antonova. Govven: Sergey Gavrilov
Oahppogirjjit leat deaddiluvvon 1990-ogus. Govas Lujávrri ámmátskuvlla sámegieloahpaheaddji Alena Antonova. Govven: Sergey Gavrilov

Guovtti jagi badjel bistá sámegieloahpahus boazodoalloprográmmas. Oktiibuot de 80 skuvladiimmu sámegiela oahppamii Lujávrri ámmátskuvllas.

Njálmmálaš giella lea guovddážis

Sámegieloahpaheddjiid mielas, dan dilis go leat, de lea váttis čálalaš giela oahpahit.

– Alfabehta dilli ii geahpit oahpahusa man ge ládje. Danin mun beare muitalan ohppiide ahte gávdno dakkár čállinvuohki, dakkár ja dakkár. Seammás ge go čálán távvalii sáni dahje cealkaga, de muitalan gáldu ja čállinvuogi. Mun in sáhte čállit nu go ieš jurddašan. Muhto go eai leat vuos dohkkehan alfabehta midjiide, de eat sáhte olus bargat čálalaččat, muitala ámmátskuvlla sámegieloahpaheaddji Alena Antonova.

2017 čavčča leat almmolaččat mearridan Murmánskka fylkka eiseválddit bissehit buotlágan girjjiid almmuhemiid sámegillii. Eiseválddit mearridedje dalle bivdit riikadási eiseválddiin lobi sirdit regiovnnaide gielalaš dahje alfabehtalaš áššiid meannudeapmái. 2020 čavčča ášši ii olus lihkkasan.

– Alfabehta-ášši lea hui váttis ášši. Danin ferten guođđit oba ge čállingiela oahpahusas. Mun in oahpat oba ge čálalaš giela mánáide, muitala Lujávrri skuvlla sámegieloahpaheaddji Antonina Antonova.

Muhto son ii loga dan ii leat áidna sivvan dasa go ii deattut čállima.

– Mun in hálit badjelmeare muđuige fokuseret riektačállimii dain hárvenaš sámegielskuvladiimmuin mat mus leat. Mu mielas lea deháleabbo ahte mánát gullet giela mus, máhttet vástidit go jearan, čilge Antonina Antonova.

Guoládatnjárga

Guoládatnjárggas ásset vuollel guokte duháha sápmelačča.

Birrasii goalmmádasoasi sámiin ásset Lujávrris, gos muđui orrot measta golbma duháha olbmo: sámit, komit, ruoššat ja eará čearddat.

Dutkamiid  ja eará dieđuid mielde gielddasámegiella lea dat sámegiella man hupmet dahje ipmirdit Lujávrris. Gielddasámegiela hupmet maiddái olgobealde Lujávrri suohkana rájiid. Nu dát lea Guoládatnjárgga stuorimus sámegiella.

Iešguđet ge gálduid ja dulkojumiid mielde dan giela hupmet birrasii 350 sámi ja pasiivvalaččat atnet dahje ipmirdit 7-800 sápmelačča.

Áppa bokte oahppat giela

Áppa bokte sáhtášii oahpahit giela. Dakkár jurdaga ovddida Polina Gerasimova Sám’ Sobbar lahttu Guoládatnjárggas.

– Mun lean gearggus veahkehit, lohká sámegieloahpaheaddji.

Polina Gerasimova ovdanbuktá  Murmánskka sátnejođiheaddjái iežas jurdaga giellaáppa birra. Govven: Murmánska ráđđehus/preassagovva.
Polina Gerasimova ovdanbuktá Murmánskka sátnejođiheaddjái iežas jurdaga giellaáppa birra. Govven: Murmánska ráđđehus/preassagovva.

– Mun lean oba guhká jurddašan dan birra, muitala Polina Gerasimova. Su mielas ođđa áiggis fertejit leat maid ođđaáigásaš oahpporeaiddut.

– Sullasaš applikašuvnnat leat leamaš eaŋgalasgiela ja eará vieris gielaid váste jo guhká, ákkastallá son.

Olu ovdamunit leat das

Gerasimova sániid mielde applikašuvnnas leat olu buorit bealit.

– Áppa bokte ge sáhttá earet eará guldalit movt dat galgá dadjat sániid. Dat galgá maiddái ovddidit ja nannet logihkalaš oasi sus gii áigu áppa bokte oahppat giela. Dasa lassin áppa galgá nannet olbmo gelbbolašvuođa min sámekultuvrra birra, čilge Gerasimova.

Alfabehta

Dat lea Gerasimova mielas stuorimus čuolbma dan áššis, iige áppa ruhtadeapmi. – Juo, dat lea váttisvuohta das. Muhto ášši lea bargguid vuolde. In mun jáhke  leat nu guhká dassái go alfabehta-ášši čovdojuvvo.

Giellakonferánsa

Juovlamánus leat pláneme lágidit giellakonferánssa Murmánskkas. Dat lea buorre liiba loktet dan ášši.

–  Mun sávan giellakonferánssas mii ovttas hábmet dihto lávkkiid giela ektui, ja maiddái oažžut vástádusaid alfabehtageavaheami harrái, lohká Polina Gerasimova.

Lujávrri ámmátskuvla sámegieloahpaheaddji Alena Antonova lea positiiva sámegiel-applikašuvdnii. – Mii eallit jo digitála máilmmis! Ráhkadit giella-áppa lea hui buorre jurdda, dadjá oahpaheaddji.  – Iežan bealis sáhtán áinnas veahkehit gielalaččat, fágalaččat áppa ráhkadeamis, loahpaha Antonova.

Sihke … ja …

Eará lujávrilaš sámegieloahpaheaddji lohká galgat vuos oaidnit plána ja eará áššálaš beliid ovdal go sáhttá man nu sámegiel-áppa ektui dadjat.

– Oainnat in dieđe vuos mo dat jurddašit, geaid várás dát galgá. Jus soames gii ii máhte veahá ge giela, de sutnje lea hui dehálaš gullat ja guldalit jienaid iige lohkat. Nuppi dáfus dát sáhttá leat buorre veahkkereaidu sidjiide geat jo hálddašit muhtun muddui giela, dadjá Antonina Antonova.

Čállán: Sergey Gavrilov

-Almmuhus-