-Almmuhus-
-Almmuhus-
OĐĐASATOžžo vástá­dusaid buot sin anonyma sex-gažal­dagaide

Ožžo vástá­dusaid buot sin anonyma sex-gažal­dagaide

-

-

Kárášjoga 6.–10. luohkkálaččat besse Sex og Politikk searvvis oahppat ja jearrat maid sii háliidedje seksualitehta birra. Skuvllas leamaš dat maid fáddán ja gaskavahku ožžo vástádusaid buot sin anonyma gažaldagaide maid sii ledje sádden.

Kárášjoga vuođđoskuvlla oahppit leat dán vahkku bargan dainna fáttáin ja ledje sádden anonyma jearaldagaid Sex og Politikk searvái. Lei jurdda ahte musihkkajoavku Rolffa miellahttu Rolfa galggai guoimmuhit ja vástidit jearaldagaid. Dađi bahábut buohccái ja su sadjásaš Per Tor Turi rohttii moadde luođi ja muitalii mo dovdduid sáhttá muitalit juoiggadettiin. 

Sex og Politikk searvi lea heivehan oahppomateriála seksualitehta oahpaheddjiide oahppoplána mielde.

– Lea nu ahte seksualitehta, dovddut ja ráhkisvuohta galget addit buori dovddu, eaige buktit váivvi, heahpaneami ja balu. Mii muitalit mo sáhttá prevenšuvnna geavahit riekta amas ii šatta mánná ja ahte ii oaččo njoammudávdda go lea sex. Mii váldit mielde buot mii gullá seksualitehtii, nugo dovddut, ráhkisvuohta, áhpehisvuohta ja buot. Oahpponeavvu galgá heivet buohkaide geat dovdet earálágánin go eanaš oassi, galgá fátmmastit buohkaid. Dál beassabehtet oahppat seksualitehta birra eatnigillii, logai Sollaug Sárgon sámegillii. 

Golmma olbmo joavku, Sollaug Sárgon, Ella de Figueiredo Lykke ja Tor-Hugne Olsen, vástidedje nuoraid jearaldagaid vurrolagaid. Vuosttaš man birra hálle lei ahte jus seksualitehtadovdu ii leat buorre, de ii galgga dasa searvat. Lea maid dehálaš ahte juohkehaš ferte miehtat dasa. 

VÁSTIDEDJE JEARALDAGAID: Sex og Politikka searvi lahtut: Sollaug Sárgon lea neavvu., Ella de Figueiredo Lykke lea maid neavvu  ja Tor-Hugne Olsen lea fas searvvi beaivválaš jođiheaddji: Govva: Astrid Helander
VÁSTIDEDJE JEARALDAGAID: Sex og Politikka searvi lahtut: Sollaug Sárgon lea neavvu., Ella de Figueiredo Lykke lea maid neavvu  ja Tor-Hugne Olsen lea fas searvvi beaivválaš jođiheaddji: Govva: Astrid Helander

Máŋggabealatvuođa dehálaš ávvudit

Dovdat ahte olbmot oidnet du, atnet du árvvus, berrešii leat olmmošvuoigatvuohta. Jus ii leat árvvolaš dahje mávssolaš, de heahpanaddá ja lea árvvoheapme ja «boastut». Ungdata-iskan jagi 2021:s čájehii ahte olu Norgga nuora lokte bures iežainin. Dattege lea stuorra proseantaoassi mat rahčet deattuin ahte galggašedje leat čába ja geat eai liiko iežaset nu mo sii leat.

Seammás dieđihit gávccis logi nuoras ahte buorre seksualitehtaoahpahus sáhttá leat reaidu oažžut buoret oktavuođa iežas rupmašiin (Sex og samfunn, 2017). Danin sávvá Sex og Politikk ahte buot oahppit miehtá riikka galget oažžut positiivvalaš seksualitehtaoahpahusa, ii dušše guđát vahkus, muhto olles jagi. 

– Sex og Politikk searvái lea dehálaš ahte dán jagáš kampánja čalmmustahttá ahte variašuvdna lea dat mii lea dábálaš; mii leat buohkat iešguđetláganat, ja dat máŋgabealatvuohta galgá ávvuduvvot, lohká beaivválaš jođiheaddji Tor-Hugne Olsen. 

Tor-Hugne Olsen,  Sex og Politikk beaivválaš jođiheaddji.
Tor-Hugne Olsen, Sex og Politikk beaivválaš jođiheaddji.

Jálus nuorat

Sex og Politikk searvvi beaivválaš jođiheaddji Tor-Hugne Olsen muitala ahte nuorat ledje olu anonyma gažaldagaid sidjiide sádden. Dan botta go Ávvir lei čoahkkima álgooasis, de geigejedje ainge 4-5 nuora ja jerre fáddái gullevaš gažaldagaid. 

– Mu mielas ledje Kárášjoga nuorat hirbmat duostilat. Mii leat maid muhtin skuvllain vásihan ahte ii oktage oahppi duostta jearrat jitnosit maidege. Dás ledje máŋgasat geat jerre. Mii leimmet ovdalgihtii bivdán ohppiid sáddet anonyma jearaldagaid. Mii leat vásihan ahte dalle oažžut mii hui olu jearaldagaid. Olusiid mielas ii leat nu somá. Erenoamážit gos oahppit leat iešguđet agis, lohká Sex og Politikk searvvi beaivválaš jođiheaddji, Tor-Hugne Olsen. 

Oidnojedje oahppit ujustallamin ovdal go duste jearrat.

– Diet lea áibbas dábálaš go nuorat leat iešguđet dássái joavdan čalgamis. Muhtumiid mielas lea fáddá

eartnjehas. Dat han lea ge váttis, muhto buohkat galget oahppat dan birra, lohká Olsen.

Heivehan oahppomateriála oahpaheddjiide

Muitala sii leat kopieren sin oappásearvvi Danmárkkus geat ráhkadedje oahppomateriála oahpaheddjiide. 

– Gávdnojit searvvit mat johtet skuvllas skuvlii ja muitalit dan fáttá birra. Norgga oahpahusplána dadjá dát lea oahpaheaddji ovddasvástádus, muhto gávdnojit uhccán oahppomáteriálat, eai ainge leat čohkkejuvvon. Danin mii  gávnnaheimmet ahte sáhttit kopieret Danmárkku lihkostuvvama ja heivehit dan Norgga dillái, joatká Olsen. 

Sex og Politikk searvi čalmmustahttá iežaset kampánnjavahkku seksualitehtaoahpahus-materiála «Guđát vahkku» oktavuođas erenoamážit golbma iešguđet skuvlla, sámegielskuvlla, dárogiela girjegielskuvlla ja ođđadárogielskuvlla.

– Mii dahkat dan jahkásaččat ja čalmmustahttit golbma, muhto sáhttet leat eanet skuvllat maid. Čakčat galledeimmet joatkkaskuvllaid, finaimet Kárášjoga, Guovdageainnu ja Deanu joatkkaskuvllain. Dál finaimet Volda oahpaheaddjeskuvllas, dál dáppe Kárášjogas ja dasto galgat mii fitnat Oslo skuvllas, čilge Sex og Politikk searvvi beaivválaš jođiheaddji, Tor-Hugne Olsen

SÁNIT VÁILOT SÁMEGIELAS GO UHCÁN DAN BIRRA HÁLLO: Kárášjoga skuvlla oahpaheaddji John Nystad. Govva: Astrid Helander
SÁNIT VÁILOT SÁMEGIELAS GO UHCÁN DAN BIRRA HÁLLO: Kárášjoga skuvlla oahpaheaddji John Nystad. Govva: Astrid Helander

Buorre go neutrála olbmot muitalit dan birra

Oahpaheaddji John Nystad muitala ahte dát doalut ledje čuovvoleaddji fáddán mas Kárášjoga nuoraidskuvla ja vuođđoskuvla leat oassálastán máŋggaid jagiid juo.

– Sáhttá lohkat ahte dát lea oassi nuoraid oahpahusas. Dát deaivvadeapmi daid gažaldagaide mat odne leat jerron, dat dábálaččat ii hállojuvvo eará sajis earret go nuoraid gaskkas ja skuvllas. Lea buorre go nuorat čuvgehuvvojit ja dieđut juhkkojuvvojit dán dásis. Ii leat dat heahpatvuohta mii muhtumiidda veadjá leat, muhto dás ožžot buohkat dan ovtta ja seamma dieđu neutrála olbmuin geat leat ráhkkanan bures ja dihtet guđe láhkai sii galget ovdanbuktit nuoraide justa dan, lohká Kárášjoga skuvlla oahpaheaddji John Nystad.

Vuhttui dán ságastallamis ahte váilot dárkilis sámegielsánit. 

– Sámegielsánit váilot ja lea justa dan maid Sollaug Sárgon logai, ahte sámi servodagas uhcán ságastallojuvvojit sexa ja dakkár eará hommát. Lea eambbo oarjemáilmmi ja eŋgelas ja ođđaáigásaš fáddá mii lea rohttehuvvon ja dat galgá ságastallot, lohká Nystad.

NUORAT HIRPMAHUHTTE: Oahpaheaddji Aud Scheie Anti lohká ahte vuhttui jearaldagain ahte nuorat ledje ovddalgihtii smiehttan fáttá birra. Govva: Astrid Helander.
NUORAT HIRPMAHUHTTE: Oahpaheaddji Aud Scheie Anti lohká ahte vuhttui jearaldagain ahte nuorat ledje ovddalgihtii smiehttan fáttá birra. Govva: Astrid Helander.

Buorre go fágaolbmot hállet dan birra

– Mu mielas lei hui buorre go fágaolbmot háleštit dán fáttá birra. Min nuorat leat hirbmat rahpasat ja dustet jearrat ja leat ovddalgihtii dáid doaluid smiehttan bures dán fáttá birra. Nuorat hirpmástuhtte mu, lohká oahpaheaddji Aud Scheie Anti. 

Lohká su mielas lea lunddolaš seksualitehta birra hállat, muhto soaitá leat nu ahte buot oahpaheddjiide ii leat nu álki. Erenoamáš buorre lei go oahppit ledje beassan hállat dan birra ja sáddet anonyma jearaldagaid.

-Almmuhus-