-Almmuhus-
-Almmuhus-
OAIVILAT NRK Sápmi – stuorát beroš­tupmi sámi áššiide go goassige ovdal

NRK Sápmi – stuorát beroš­tupmi sámi áššiide go goassige ovdal

-

-

Čalmmusta go NRK Sápmi daid rivttes áššiid ja nannet go servodatdigaštallama? Dákkár digaštallama dárbbašat. Muhto dálá mediamárkanis gos árbevirolaš radio ja tv geavaheapmi njiedjá, de ii leat šat radio čoavddusin.

KRONIHKKA:

Ávvir lea maŋemuš áigge čállán NRK Sámi guldaleddjiidloguid birra. Vuosttaš geahčastagas orru dego radioguldaleapmi livččii garrasit njiedjan, 50 000 mánnosaš guldaleaddjis 2019:s 37 000 mánnosaš guldaleaddjái 2020:s. Muhto dáid loguid vuođul ii sáhte dadjat ahte nu lea dilli. 

NRK Sámi guldaleddjiidlogut leat menddo smávvát ja eahpesihkkarat ahte daidda sáhtášeimet luohttit. Radiomihtidemiid válljejuvvon guldaleddjiidjoavkku vuođul iskojuvvojit dušše 2000 guldaleaddji Norggas. Hui unnán sis guldalit NRK Sámi. Sii leat nu unnán ahte eai sáhte statistihkalaččat duohtavuođa muitalit. Guldaleaddjeloguid rievdan 2019:s 2020:i sáhttet moattis dán joavkkus dagahan go leat rievdadan dábiideaset. Statistihkas čájehuvvojit dat stuorra nuppástupmin.

Guldaleddjiidlogut lea okta bealli. Eará bealli ja olu dehálat ášši leat olbmuid mediadábit, dat rivdet ja leat rievdan sakka olu jagiid. Radio ii leat šat olbmuid deháleamos lávdi, eai ođđasiid, eai digaštallamiid iige guoimmuheami dáfus.

Radio guldalit uhcit go ovdal

Ja vel uhcit olbmot, go moatti jagi dás ovdal, gehččet árbevirolaš tv. Nu lea mediaduohtavuohta. Dán áiggi olbmuid dehálaeamos lávdi lea mobiilatelefuvdna. Nuorat dat vuos álggos guođđigohte radio ja TV. Dál oaidnit ahte rávesolbmot dahket dan seamma ja sirdet digitála lávddiide. Ja danne leat miige NRK Sámis vuoruhan eará láhkai. Min fertešii vuosttažettiin mihtidit ja árvvoštallat digitála fálaldagaid vuođul. Doppe mis leat logut ja logut mat muitalit duohtavuođa.

Golmma jagi áigi manai stuorra oassi NRK Sámi bargonávccain buvttadit sisdoalu árbevirolaš radioi ja tv:i (Ođđasiidda ja eará TV-buktagiidda). Min journalisttalaš guovddás lei buori muddui Finnmárkku sámi gielddat. Mii leimmet báikkálaš mediaviessun vuosttažettiin Sis-Finnmárkku davvisámegielat servodaga várás.

Buot sápmelaččaid várás

Dál vuoruhat buvttadit neahta ja mobiilla várás digitála ja válljehahtti sisdoalu, mii čohkke ja beroštahttá sápmelaččaid miehtá riikka: davvin, máddin, gávpogiin ja báikegottiin, mátta- ja julevsámi guovlluin. Mii leat sirdásan Finnmárkku báikkálaš dásis našuvnnalaš dássái, mii leat buot sápmelaččaid várás miehtá riikka. Danne mii bidjat bargonávccaideamet julev- ja máttasámi sisdollui, mánáide ja nuorra rávesolbmuide.

«Válljehahtti»  mearkkaša midjiide ahte dálá mediaduohtavuohta lea riikkaidgaskasaš márkka, gos geavaheaddji álelassii vállje buoremusa ja dan mii sutnje buoremusat heive – ja dan gillii, mii sutnje heive. Dat mearkkaša ahte sámi sisdoallu gilvala buoremusaiguin Norggas ja muđui máilmmisge.

Nuorat ja nuorrarávesolbmot válljejit sisdoalu rávdnjenbálvalusaid válljehahtti buktagiid gaskkas nugo NRKTV, Netflix ja Youtube. Dat vižžet dávjjit ahte dávjjit jietnasisdoalu podkásttain ja rávdnjenbálvalusain, doppe sii válljejit guldalit dan maid háliidit – ja goas háliidit. Mobiila lea šaddan deháleamos mediakanálan nuoraide ja rávesolbmuide miehtá beaivvi – sihke ođđasiid ja guoimmuheami dáfus.

Dehálaš ágga manne mii vuoruhit daid lávddiid, gos nuorat leat, lea danne go sii čájehit luotta. Go sis rivdet mediadábit, de rávesolbmotge guorastit seamma luotta. Danne fertet geavahit searaid ráhkadit sisdoalu daidda ođđa lávddiide – doppe gos nuorat leat – ja sisdoaluin maid sii válljejit geavahit. Ja dás NRK Sápmi lihkostuvvá buorebut ja buorebut. Vahkkosaččat leat mis moadde sámi ođasášši riikka lávddiin. Ja mii čađat ráhkadat sisdoalu válljehahtti lávddiide, nugo omd. vahkkosaš Ođaspodda davvisámegillii.

Mii loktet sámi áššiid našuvnnalaš dássái. Ea.ea. leat muitalan mo 85-jahkásaš Inger Márjá lea šaddan eallit giliságaiguin 50 jagi, ahte son mahkáš biruid bidjá olbmuide; Su navde biruguoddin. Ja mo Divttasvuonas seksuálalaččat illástuvvon olmmoš uhkiduvvui jos muitaleaš illastemiid geasage. Mii leat maid joika-gáhkkoášši čuvgen ja dat oaččuige olu moaitámuša. Ja maiddái eará mearkagálvoáššiid leat čuvgen ja treanddaid mat muđui máilmmis leat. Ovdamearkan dasa Diplom-is vurderer å endre inuitt-logoen – Hatting faser ut «Høvding».

Ja dál maŋimuš áiggiid oaidnán servodaga nuppástumiid, ee. leat fitnodagat gulahallan Sámedikkiin go leat árvvoštallamin bidjat iežaset fitnodagaide sámi nama dahje geavahit sámi dovdomearkkaid. Går imot engelsk navnetrend – nytt storselskap velger samisk navn i Arva.

Mii leat lokten áššiid našuvnnalaš sámi publihkkii ja earáide, geat beroštit sámi áššiin.

Min neahttasisdoaluin beroštahttit ollugiid. Lagabui 2000 proseanttain lea neahttasisdoalu geavaheapmi ovdánan njukčamánu 2018 rájes. Maiddái sámi mánáidsidoallu lea bivnnuhat go goassige ovdal. Min ođđa mánáidráidu Imaš, mas ustibaččat čovdet ipmašiid, lea lihkostuvvan bures. Badjel 20 000 geardde lea vuosttaš oassi gehččojuvvon. Ja min Vuolgge mielde dahjege BlimE-video, mas Vegard Bjørsmo lávlu sámegillii, lea gehččojuvvon 400 000 geardde. Eai goassege ovdal leat ná olus lávlon ja dánson sámegillii. Ja eai leat eisege dušše sámi mánát geahččan dán video ja gullan sámegiela. Jurddaš maid buriid dát dahká sámegiela boahtteáigái. Sámegielat leat lunddolaš oassin mánáid duohtavuođa govas Norggas.

Ja de sáhttit áinnas digaštallat mo mii leat lokten áššiid ovdan, leat go mii bidjan searaid rivttes áššiide ja leat go mii leamaš doarvái buorit ráhkadit buori servdoatdigaštallamiid.

Mii fertet leat relevánttat ja dehálaččat buot sápmelaččaide, ja áinnas háliidat dan digaštallat. Mis ferteji leat guovddážis rivttes ja dehálaš áššit Sámis. Dan hárrái ii leat mihkkege váttisvuođaid leat ovttaoaivilis moaitiiguin.

Liikká ovdánahttigoahtit ođđa jietna- ja radiostrategiija NRK Sápmái jagis 2021, gos mihttun lea nannet davviriikkalaš ovttasbarggu min ovttasbargoguimmiiguin ruoŧa- ja suomabeal. Muhto min váldobargu lea ja šaddá leat čohkket ja beroštattit buot sápmelaččaid miehtá riikka buori sámi sisdoaluin. Ja dalle leat dat digitála lávddit buot dehálepmosat midjiide.

Almmuhanredaktevra Pål Hivand, NRK Sápmi  

-Almmuhus-