-Almmuhus-
OĐĐASATEinnostit rievssatnáli laskat

Einnostit rievssatnáli laskat

-

-

Dán jagáš einnostemiid mielde laská rievssatnálli veahá Finnmárkkus, go mannan dálvvis lei oalle dábálaš álgu ja go lei oalle liekkas ja goikkis go čivggat ledje aiddo šaddan geasset.  

Romssa universiteahta (UiT) dutkit leat hábmen modeallaid čájehan dihte rievssatnáli ovdáneami, ja guorahallan mat daidda váikkuhit guhkit áiggi geahččanguovllus. Modeallahábmen lea boađus SUSTAIN dutkanprošeavttas ja COAT gozihanprográmmas, ja lea dahkkon ovttasbarggus Finnmárkkuopmodaga eaiggádiin, FeFoin.  Dán čállá FeFo preassadieđáhusas.

— Min eallámušfierpmádatmodealla čájeha ahte deháleamos váikkuhanbealit čavčča rievssatloguide lea arvi ja borga, mo mannan dálvvi álgu lea heiven rievssahiid vilggodemiin. Nu maiddái movt lea smávvaciebandynamihkka, man olu ráppit gávdnojit daid boraspiriide mat maiddái atnet rievssahiid borusin ja vel lastamáđuid stuorra lassáneamit mat leat dáhpáhuvvan Finnmárkkus. Seammás oaidnit ahte temperatuvra šaddanáiggis ja mannan jagi bivdodeaddu leat bealit mat váikkuhit rievssahiid šaddamii ja loguide, lohká Romssa universiteahta John-André Henden preassadieđáhusa bokte.      

DÁS OAINNÁT: Eallámušfierpmádatmodealla mii čájeha iešguđetge váikkuhanbeliid ja mo dat váikkuhit Finnmárkku rievssatnáli ovdáneapmái. Positiiva logut rukses bovssain čájehit ahte fáktor váikkuha rievssatlohkui positiivvalaččat, ja negatiiva logut ges čájehit negatiiva váikkuhusa. Loguid sturrodat muitala man garra váikkuhus lea.
DÁS OAINNÁT: Eallámušfierpmádatmodealla mii čájeha iešguđetge váikkuhanbeliid ja mo dat váikkuhit Finnmárkku rievssatnáli ovdáneapmái. Positiiva logut rukses bovssain čájehit ahte fáktor váikkuha rievssatlohkui positiivvalaččat, ja negatiiva logut ges čájehit negatiiva váikkuhusa. Loguid sturrodat muitala man garra váikkuhus lea.

            Buorre dálvi ja árrageassi

Moadde iešguđetlágan statistalaš modeallat geavahuvvojit einnostit čavčča rievssatloguid Finnmárkkus. Dat vuođđudit áidnalunddot rievssatdáhtaide, dálkkádatdáhtaide, sálašraporttaide ja eallámušfierpmádatdáhtaide čoggojuvvon viiddis guovllus Finnmárkkus maŋemuš 21 jagi badjel.

EAMBBO RIEVSSAHAT: Dán jagáš einnostemiid mielde laská rievssatnálli veahá, dadjá Romssa universiteahta John-André Henden. Preassagovva. 
EAMBBO RIEVSSAHAT: Dán jagáš einnostemiid mielde laská rievssatnálli veahá, dadjá Romssa universiteahta John-André Henden. Preassagovva. 

— Dán jagáš einnostemiid mielde laská rievssatnálli veahá, erenoamážit dan guovtti modealla mielde mat sisttisdollet dehálaš dálkkádat- ja eallámušfierpmádatfáktoriid. Dat vuolgá das go mannan dálvvis lei oalle dábálaš álgu ja vel das go lei oalle liegga ja goike áigi geassemánus/suoidnemánus, dalle go čivggat ledje aiddo šaddan. Dasa lassin leat jáhkkimis unnánat boraspiret dál go leat moatti jagi leamaš unnán ciebanat ja sarvvaelliid ráppit, joatká Henden.   

Son čilge ahte molsašuddá veahá guhte modealla dat deaivilepmosit einnosta boahtte čavčča rievssatlogu, ja man deaivilat einnosteamit leat. Dat vuolgá das go rievdá jagis jahkái, aiddo man olu dat iešguđetge fáktorat váikkuhit rievssahiid dynamihkkii.

— Berre muitit ahte ii dáidde leat jur nu ahte juohke ovttaskas positiiva effeakta boahtá nubbái lassin, muhto baicca nu ahte čájehit positiiva gova iešguđetge geahččanguovllus. Dat mielddisbuktá ahte go leat máŋga positiiva fáktora oktanis, de dain sáhttá bohciidit einnosteapmi mii lea veahá buoret go duohtavuođa nálledilli, loahpaha Henden. 

Duhtavaččat

Finnmárkku rievssatnáli laskan lea buorre ođas smávvafuođđobivdiide ja FeFoi, mii lea hálddašeaddji. 

— Mii leat hui duđavaččat ovttasbargguin maid leat čađahan UiT:in dán dutkanprošeavtta olis. Dat diehtu mii das boahtá ovdán lea ávkin min hálddašanbargui. Dál sáhttit buorebut go ovdal plánet ja čađahit dássedettolaš ja guoddevaš smávvafuođđobivddu Finnmárkkuopmodagas, lohká FeFo meahcceossodaga jođiheaddji Einar J. Asbjørnsen.            

Ovdal ii leat gávdnon vuohki mo systemáhtalaččat einnostit rievssatnáli ovdal go lohkanbohtosat bohtet, ja nu lea čatnasan olu eahpádus buot jáhkuide mat leat ovddiduvvon.

 ILLUDA OĐĐA REAIDDUIN: FeFo meahcceossodaga jođiheaddji Einar J. Asbjørnsen . Preassagovva. 
ILLUDA OĐĐA REAIDDUIN: FeFo meahcceossodaga jođiheaddji Einar J. Asbjørnsen . Preassagovva. 

Máhttet bidjat eriid

Dainna modeallahábmemiin lea FeFo ožžon ođđa reaiddu mii dahká vejolažžan einnostit, fágalaš vuogádaga vuođul, makkár bivdu šaddá ovdal go rievssatlohkamat leat čađahuvvon, čilge FeFo.

— Modeallahábmema bohtosat bohtet earret eará atnui go veardidišgohtet galle bivdokoartta galgat bidjat vuovdimassii galledeaddji bivdiide iešguđetge bivdoguovlluin. Mii vuordit ahte modeallat buktet deaivilat einnostemiid jagis jahkái. Liikká lea gal nu ahte dat eai leat eará go modeallat. Lohkamat, maid báikkálaš bivdosearvvit leat dáid beivviid čađaheamen, dat buktet ain deháleamos dáhtaid min bivdohálddašeapmái, loahpaha Asbjørnsen preassadieđáhusas. 

-Almmuhus-