-Almmuhus-
OĐĐASATEaláskahttit áito­juvvon giela gáibida rájá­rasttideaddji ovttas­barggu

Ealáskahttit áito­juvvon giela gáibida rájá­rasttideaddji ovttas­barggu

-

-

Nuortalašgiella ja kultuvra lei guovddážis go Sámediggi bovdii álbmotčoahkkimii Njávdámis. Movt galgá  ealáskahttit nuortalašgiela ja kultuvrra lei čoahkkima fáddán, ja nuortalaččat sihke Norgga ja Suoma bealde ledje boahtán gávdnat čovdosiid. 

Diibmá almmuhuvvui raporta nuortalašgiela dili birra Norggas maid dutki Torkel Rasmussen lea Sámedikki ovddas čađahan. Raporta addá oppalašgova nuortalašgiela geavaheddjiin ja čájeha dan ahte nuortalašgiella lea áitojuvvon giella Norggas, muhto liikká leat ain muhtumat geat hállet giela. Dan oktavuođas bovdii ge Sámediggeráđđi Mikkel Eskil Mikkelsen (NSR) álbmotčoahkkimii mii lágiduvvui Ä´vv nuortasámi museas Njávdámis duorastaga eahkeda, mas lei ge ulbmil čohkket Norgga ja Suoma beale nuortalašbirrasiid ságastallat nuortalašgiela dili birra Norgga bealde.

Sorjavaš ahte veahkehit min

Nuortalaš Venke Tørmænen orru Báhčaveajis Mátta-Várjjagis. Son dovddasta ahte lea olles eallima jurddašan gii son duođai lea, go lea mánnán juo ádden ahte lei juoidá su duogážis man birra son ii riekta diehtán. Sutnje lei erenomáš vásáhus ja dehálaš go oahpásmuvai su duogážiin. Son ja su áhčči doaivvuiga guhká ahte su áhkku lei suopmelaš, muhto dat čájehuvvui ahte lei nuortalaš. Dál bidjá Venke buot su searaid ealáskahttit nuortalaš kultuvrra su bearrašis ja maiddái gielddas. 

EALÁSKAHTTIT: Nuortalaš Venke Tørmænen lei ilus go Sámediggi bovdii álbmotčoahkkimii ja son lea Mátta-Várjjagis bidjan olu návccaid ealáskahttit nuortalaškultuvrra mii lei masá jávkamin. Govven: Silje Malene Varsi. 
EALÁSKAHTTIT: Nuortalaš Venke Tørmænen lei ilus go Sámediggi bovdii álbmotčoahkkimii ja son lea Mátta-Várjjagis bidjan olu návccaid ealáskahttit nuortalaškultuvrra mii lei masá jávkamin. Govven: Silje Malene Varsi. 

– In diehtán, ii ge dovdan iežan duogáža. Go leat badjel 40 jagi ovdal oahpásmuvat iežat duogážiin, de das diehttelasat čuovvu okta moraš, eandalii go it máhte giela. Dat lea dehálaš ahte mii váldit ovtta lávkki hávális, vai mu mánát ja mánáidmánát besset oahppat giela. Dál lea dehálaš oažžut sadjái ovtta oktasaš organiserema vai mis lea fápmu politihkalaččat ja dan bokte gáibidit. Dattege jáhkán gávdnot máŋga geainnu mot oahppat kultuvrra ja giela. In jáhke buohkat nákcejit vuolgit skuvlabeŋkii oahppat giela, muhto liikká lea čielggas ahte mii fertet oažžut nuortalaš oahpahusa skuvlii. Jus mii galgat olahit dáid doaimmaid de mii leat sorjavaččat das ahte nuortalaččat suomabealde veahkehit min. Mii fertet váldit smávva lávkkiid hávális, dadjá Venke Tørmænen gii lea duhtavaš go Sámediggi bovdii dákkár čoahkkimii.

Venke Tørmænen lea váldopersovdna dokumentárafilmmas «Šaamšik – máttaráhku gahpir», man Anstein Mikkelsen  ja Harry Johansen leaba ovttas rešisseren.

Loga maid:
Máttaráhku gahpir láidii su nuortalaččaid kultuvrii

Fertet ovttasbargat riikarája badjel

Álbmotčoahkkimis juhkkojuvvo nuortalaččat iešguđetge joavkkuide go Sámediggi attii hástalusa mas galge vástidit mo ealáskahttit nuortalašgiela Norgga bealde ja makkár doaibmabijuid berre bidjat johtui. Máŋga joavkku evttohedje ásahit nuortalašráđi mii gulahallá Sámedikkiin ja mii čujuha makkár dárbbut sis leat, čatnat lagas oktavuođa nuortalaččaiguin suoma bealde rájá ja ásahit vejolašvuođa oahppat nuortalašgiela mánáidgárddis, vuođđoskuvllas ja alit dásis.

Dutki Torkel Rasmussen lei ovdalaččas ovdanbuktán iešguđetge doaibmabijuid das mo sáhttá ealáskahttit giela ja kultuvrra nuortalašbirrasis Norgga bealde. Sámediggeráđđi Mikkel Eskil Mikkelsen lei duhtavaš evttohusaiguin maid joavkkut ovdanbukte ja ášši loktejuvvo Sámediggái juovlamánu, gos Sámediggi galgá geahččat makkár doaibmabijuid sii galget bidjat johtui.

VIIDÁSET BARGU: Sámediggeráđđi Mikkel Eskil Mikkelsen guhte gii bovdii álbmotčoahkkimii ja logai ožžon olu buori cealkámušaid maid Sámediggi váldá sin viidáset bargui. Govven: Silje Malene Varsi.
VIIDÁSET BARGU: Sámediggeráđđi Mikkel Eskil Mikkelsen guhte gii bovdii álbmotčoahkkimii ja logai ožžon olu buori cealkámušaid maid Sámediggi váldá sin viidáset bargui. Govven: Silje Malene Varsi.

–Dat lea hui dehálaš ahte mii beassat ságastallat nuortalaš sápmelaččaiguin, go dat addá buori vejolašvuođa gullat makkár sávaldagat ja dárbbut sis leat. Dán oktavuođas mii sáhttit buktit daid nuortalaš institušuvnnaid oktii. Mun galledin nuortalaš sámi guovllu suoma bealde ja doppe ožžon čielga dieđu ahte Sámediggi ferte doarjut doaimmaid maiddái Suoma bealde. Sii deattuhedje ahte ii leat ávki dušše viežžat sin resurssaid Norgga beallai, muhto baicce čatnat ovttasbarggu. Dan mun oainnán hui dehálažžan ja dat lei hui čielga diehtu sis, go mii fertet ovttasbargat ovdaliigo gilvalit daid resurssaid alde mat leat riikarájá duohken. Sámediggi ferte bidjat návccaid dasa ahte nannet dan ovttasbarggu ja dan bokte beassat ávkkástallat searaid mat leat goabbatge bealde rájá, dat lea čielga mihttu doaibmabijuin maid galgat bidjat johtui, dadjá Sámediggeráđđi Mikkel Eskil Mikkelsen.

400 nuortalačča Norgga beale

Dutki Torkel Rasmussen lea su nuortalašsámi čielggadeamis gávnnahan ahte leat birrasii 400 nuortalašsámit Norgga bealde ja sin gaskka leat birrasii 12-15 geat hállet nuortalašgiela. Suoma beale rájá leat gaskal 6-700 nuortalašsámit ja sis leat birrasii 300 geat hállet nuortalašgiela. Ruoššabealde leat 500 nuortalašsámit ja dain leat ges 15-20 geat hállet nuortalašgiela.

GIELLADILI RAPORTA: Dutki Torkel Rasmussen ovdanbuvttii su čielggadeami nuortalašgiela dili birra álbmotčoahkkimis ja sus ledje ovdamearkkat makkár doaibmabijuid Sámediggi sáhttá bidjat johtui vuoi ealáskahttá nuortalašgiela. Govven: Silje Malene Varsi.
GIELLADILI RAPORTA: Dutki Torkel Rasmussen ovdanbuvttii su čielggadeami nuortalašgiela dili birra álbmotčoahkkimis ja sus ledje ovdamearkkat makkár doaibmabijuid Sámediggi sáhttá bidjat johtui vuoi ealáskahttá nuortalašgiela. Govven: Silje Malene Varsi.

– Dat lea leamaš oalle detektiivva bargu váldit čielgasa man olusat leat nuortalašbirrasis ja geat hálddašit giela.  Mun lean ožžon veahki nuortalaš maŋisbohttiin Njávdámis ja  Báhčaveaji siiddas, dasalassin nuortalaččain geat leat suomabealde fárren deike. Sis maid olu maŋisboahttit, muhto in sáhte dadjat dat leat dušše 400 nuortalačča go in leat juohke áidna olbmos jearran sin identitehta birra, muhto sii leat sogalaččat. Soaitá ahte leat vel eambbosat, dadjá dutki Torkel Rasmussen.

Dehálaš doarjut

Rasmussen čujuha ovtta doibmii mas lea stuorra váikkuhus nuortalašgiela ealáskahttimii, ja dat lea dat ahte váhnemat galget sáhttit lobálaččat válljet nuortalašgiela iežaset mánáide, ja addit vejolašvuođa ollesolbmuide maid oahppat giela ollislaččat. Otne ii leat vejolašvuohta oahppat nuortalašgiela oahpahuslága bokte.  

– Dál lea dehálaš doarjut daid evttohusaid mat álbmogis leat, sihke kultuvrra, identitehta ja ealáskahttima dáfus, loahpaha dutki Rasmussen.

-Almmuhus-